أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
272
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 218 ] إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ الَّذِينَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَتَ اللَّهِ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ ( 218 ) پيغمبر صلى اللّه عليه و آله چون مشركان طعنه ميزدند و ميگفتند كه : مسلمانان هتك حرمت ماه حرام كردند از آن رنجور دل مىبود تا كه خداى تعالى آيت فرستاد و رسول صلى اللّه عليه و آله آن غنيمت را قسمت كرد . عبد اللّه جحش و اصحابش گفتند : يا رسول اللّه ما را بدين غزا كه كرديم و اين رنج كه برديم مزدى خواهد بود ؟ - حق تعالى از بهر ايشان اين آيت فرستاد و گفت كه : آنان كه ايمان آوردند و تصديق كردند و از مكّه بمدينه هجرت كردند و در راه خداى جهاد كردند ايشان اميد رحمت خداى دارند و خداى آمرزنده و مهربانست ايشانرا بيامرزد و بر ايشان رحمت كند . [ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 219 ] يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِما إِثْمٌ كَبِيرٌ وَ مَنافِعُ لِلنَّاسِ وَ إِثْمُهُما أَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِما وَ يَسْئَلُونَكَ ما ذا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآياتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ ( 219 ) جماعتى مفسّران گفتهاند كه سبب نزول آيت آن بود كه جماعتى صحابهء رسول پيش رسول آمدند و گفتند : يا رسول اللّه أفتنا فى الخمر و الميسر فانّهما مذهبة للعقل مسلبة للمال ، ما را فتوى ده در باب خمر و قمار كه اين هر دو عقل برنده و مال رباينده است ، خداى تعالى اين آيت فرستاد و گفت : اى محمّد از تو مىپرسند از خمر و قمار بگو ايشان را و جواب ده كه درين هر دو گناهى بزرگست و درو منافعست مردمانرا ، بزهء عظيم است و فسادى بسيار بد و تعلّق دارد سبب مخاصمت و مشاتمت و فحش و دروغ گفتن است عقل را زايل ميگرداند و از جملهء فواحش است منافع او آنست كه آنان را كه خمر با طبع ايشان موافق بود تنآور و لحمانى شوند و بدان تجارت و بيع و شرى كنند يكى از جملهء خلفا شاعرى را از آن خود گفت : خمر را چه ميكنى اوّلش تلخ است و آخرش خمار است ؟ - گفت : چنين است و ليكن بينهما حالة لا يساويها ملكك ، در آنميانه حالتى است كه ملك تو برابر آن نشود ، گفت : توبه كن تا فلان اقطاع به تو دهم ، گفت : چون مست شوم ملك من از ملك تو بيشتر بود ، گفت : باز چون هشيار شوى همان گداى